Skaling zębów nad i pod dziąsłem. Wskazania, różnice i dobór narzędzi

Jeśli pacjent prosi o usunięcie kamienia, pierwsze pytanie brzmi: gdzie znajdują się złogi i co pokazuje badanie przyzębia? Skaling naddziąsłowy obejmuje złogi powyżej brzegu dziąsła. Skaling poddziąsłowy dotyczy powierzchni poniżej tego brzegu, zwykle w miejscach, do których wzrok ma ograniczony dostęp. U pacjenta z zapaleniem przyzębia poddziąsłowa instrumentacja jest częścią planu leczenia. To, że po wizycie zęby wyglądają na czyste, mówi nam przede wszystkim o powierzchniach, które pacjent widzi. Przy kolejnej ocenie interesuje nas też odpowiedź tkanek.

Skaling naddziąsłowy. Kiedy wystarcza oczyszczenie dostępnych powierzchni?

Kamień często widzimy od strony językowej dolnych siekaczy i od strony policzkowej górnych trzonowców. Sprawdzamy też przestrzenie styczne, okolice stłoczeń i brzegi odbudów. Gruby złóg w jednym miejscu potrafi odwrócić uwagę od cienkiego wału kamienia ciągnącego się wzdłuż brzegu dziąsła. Dlatego najpierw oglądamy całe uzębienie i pytamy o wcześniejsze leczenie przyzębia, krwawienie, ruchomość oraz dolegliwości podczas szczotkowania.

Przy złogach naddziąsłowych i zapaleniu dziąseł bez cech utraty podparcia zębów wizyta zwykle obejmuje oczyszczenie, korektę higieny domowej i kontrolę reakcji dziąseł. Jeśli krwawienie się utrzymuje, w badaniu występują głębsze kieszonki albo odnotowano wcześniejszą utratę przyczepu, lekarz dobiera dalszą diagnostykę i ustala zakres leczenia. Zapisujemy lokalizację zmian. „Krwawią dziąsła” znacznie mniej mówi kolejnej osobie w zespole niż informacja o konkretnym kwadrancie i miejscach krwawienia.

Skaling poddziąsłowy i instrumentacja powierzchni korzenia

W leczeniu zapalenia przyzębia poddziąsłowa instrumentacja ma ograniczyć biofilm oraz usunąć dostępne złogi z powierzchni korzenia. Trudność rośnie w wąskiej kieszonce, przy wklęsłości korzenia i w okolicy furkacji. W tych miejscach znaczenie mają kształt końcówki, jej dostęp i kontrola pracy. Gdy pacjent używa określenia „kiretaż zamknięty”, warto ustalić, jaki zabieg opisano w jego dokumentacji. Termin poddziąsłowa instrumentacja precyzyjnie wskazuje cel pracy na powierzchni korzenia, bez sugerowania rutynowego wyłyżeczkowania tkanek miękkich.

Zgodnie z wytycznymi EFP w leczeniu zapalenia przyzębia łączymy kontrolę biofilmu naddziąsłowego i czynników ryzyka z instrumentacją poddziąsłową zgodnie z planem lekarza. Po okresie gojenia zespół powtórnie ocenia przyzębie. Kieszonki o głębokości co najmniej 4 mm z krwawieniem albo kieszonki o głębokości co najmniej 6 mm są w schemacie EFP przesłanką do rozważenia dalszego etapu terapii. O decyzji przesądza obraz kliniczny i rokowanie danego miejsca. W Polsce usuwanie złogów w ramach zabiegów profilaktyczno-leczniczych utrzymujących efekty leczenia higienistka wykonuje na zlecenie i pod nadzorem lekarza dentysty.

Skaler ultradźwiękowy, sierpy i kirety Gracey

  • Skaling ultradźwiękowy. Skaler ultradźwiękowy pozwala usuwać złogi przy użyciu drgającej końcówki i chłodzenia wodą. Do masywnych złogów dobieramy końcówkę o odpowiedniej wytrzymałości, a do pracy poddziąsłowej końcówkę o profilu i zastosowaniu przewidzianym przez producenta. Sprawdzamy zużycie końcówki, przepływ wody i ssak przed rozpoczęciem.
  • Sierpy do złogów naddziąsłowych. Wąska, ostro zakończona część robocza pomaga dotrzeć do kamienia w dostępnych okolicach stycznych. Przy pracy poddziąsłowej o wyborze instrumentu decyduje możliwość bezpiecznej adaptacji do korzenia i sąsiednich tkanek.
  • Kirety uniwersalne i kirety Gracey. W kirecie uniwersalnej możemy korzystać z obu krawędzi roboczych odpowiednio do powierzchni. Kirety Gracey mają jedną roboczą krawędź tnącą i warianty dedykowane różnym grupom zębów oraz powierzchniom. Wybieramy model po ocenie dostępu i oparcia dla dłoni.

Ręczna instrumentacja i ultradźwięki mogą się uzupełniać. Dużą ilość dostępnego kamienia wygodnie usunąć urządzeniem, a do pojedynczego miejsca wrócić ręcznie, jeśli daje to lepszą kontrolę. Przy ocenie efektu bierzemy pod uwagę położenie złogu, dostęp i odpowiedź tkanek na kontroli. Gładkość odsłoniętego fragmentu korzenia sama w sobie nie uzasadnia dalszego opracowywania jego powierzchni. O dostępnych rozwiązaniach sprzętowych piszemy szerzej w naszym poradniku o narzędziach i nowoczesnych technologiach w pracy higienistki.

Czy skaling boli i co powiedzieć o krwawieniu?

Przy odsłoniętych szyjkach pacjent może mocno odczuwać chłodzenie wodą, a przy zapalnie zmienionych tkankach już niewielki kontakt bywa nieprzyjemny. Przed zabiegiem uzgadniamy sygnał przerwy. Pacjentowi łatwiej powiedzieć, że boli go przy konkretnym zębie, gdy wie, jak zatrzymać zabieg. Przy rozległym opracowaniu poddziąsłowym lekarz może przewidzieć znieczulenie lub rozłożenie pracy na wizyty.

W kontekście skalingu i krwawienia dziąseł warto odróżnić krwawienie obserwowane przed zabiegiem, w trakcie instrumentacji oraz przy kontroli. Obfite albo przedłużające się krwawienie i narastający ból wymagają kontaktu z gabinetem. Informację o przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych przekazujemy lekarzowi przed zabiegiem. Pacjent powinien ustalać ewentualne zmiany leków z osobą prowadzącą leczenie.

Jak często robić skaling?

Termin wynika z ponownej oceny złogów, stanu przyzębia, higieny domowej i historii leczenia. U pacjenta po terapii periodontologicznej EFP zaleca planować wizyty podtrzymujące w odstępach od 3 do 12 miesięcy, z uwzględnieniem ryzyka. Na takiej wizycie oceniamy tkanki i oczyszczamy miejsca, które tego wymagają. Gdy głównym problemem są miękki biofilm lub zewnętrzne przebarwienia, zobacz także nasz materiał o doborze metody piaskowania zębów. W dokumentacji zapisujemy zakres pracy, reakcję pacjenta, zalecenia oraz miejsca przeznaczone do ponownej oceny. Dzięki temu kolejna higienizacja zaczyna się od konkretnego pytania o stan przyzębia, zamiast po prostu powtarzać zakres poprzedniego zabiegu.

Źródła